🕌 Xo‘ja Doniyor maqbarasi (Doniyor payg‘ambar maqbarasi)

XVIII asrga oid rivoyatlarga ko‘ra, ushbu maqbarada Doniyor (Daniyor, Daniil) payg‘ambarning tabarruk qoldiqlari dafn etilgan. Ularning Samarqandga keltirilishi buyuk sarkarda Amir Temur nomi bilan bog‘lanadi.

Hozirgi maqbara binosi va majmua XX asr boshlarida qurilgan bo‘lib, keyingi yillarda bir necha bor ta’mirlanib, qayta tiklangan.

📍 Joylashuvi

Maqbara Samarqand shahrining shimoli-sharqiy qismida, qadimiy Afrosiyob shahristoni hududida, Siob daryosi yaqinidagi kichik balandlikda joylashgan.

📜 Tarixiy va diniy ahamiyati

Tarixchi Abu Tohirxo‘ja Samarqandiy yozgan “Samariya” asariga ko‘ra, Doniyor payg‘ambar islomni Samarqandda yoyishda muhim rol o‘ynagan Qusam ibn Abbosning sahobalaridan biri bo‘lgan.

Xristianlikda Doniyor payg‘ambar “Buyuk payg‘ambarlar” qatoriga kiradi va Tavrot (Bibliya)dagi “Doniyor kitobi” muallifi hisoblanadi.
Yahudiylikda ham Daniel payg‘ambar hurmat qilinadi.

🐎 Afsona

Rivoyatlarga ko‘ra, Amir Temur Doniyor payg‘ambarning qoldiqlarini Eron hududidagi Susa shahridan olib kelgan. Karvon Samarqandga yaqinlashganda, payg‘ambar qoldiqlari ortilgan ot Siob daryosi bo‘yida to‘xtab qolgan. Temur buni ilohiy ishora deb qabul qilib, aynan shu joyga dafn qilishni buyurgan.

Rivoyatga ko‘ra, otning tuyog‘i urilgan joydan shifobaxsh buloq otilib chiqqan. Bugun ham bu buloq muqaddas hisoblanadi.

Vaqt o‘tishi bilan qabr uzunligi 18 metrdan oshib ketgan. XX asr boshida uning ustiga besh gumbazli cho‘zinchoq maqbara qurilgan. Me’morlardan biri Abduqodir Chaldovar bo‘lgan.

Maqbara ichida Doniyor payg‘ambar dafn etilgan uzun dahma joylashgan. Hududda buloq va ibodat uchun ayvon ham mavjud.

🌿 1996-yil voqeasi

1996 yilda Moskva va Butun Rossiya Patriarxi Aleksey II Samarqandga tashrif buyurib, Xo‘ja Doniyor maqbarasini ziyorat qilgan. O‘sha paytda bu yerda qurib qolgan pista daraxti bo‘lgan. Patriarx uni muqaddaslab duo qilgach, daraxt yana yashnab ketgan.
Bu hodisa mahalliy an’ana sifatida saqlanib qolgan.

🌍 Jahon merosi

2001 yilda Samarqand shahri, Afrosiyob va Xo‘ja Doniyor maqbarasi majmuasi **YuNESKO**ning Butunjahon merosi ro‘yxatiga
“Samarqand — madaniyatlar chorrahasi” nomi bilan kiritilgan.